Voor elke gemeente een artikel over de verkiezingsuitslagen met robotjournalistiek

March 20, 2019

Verkiezingen lenen zich uitstekend voor een experiment met robotjournalistiek: het is een afgebakend onderwerp met gestructureerde cijfers. Tijdens de Provinciale Statenverkiezingen zet de NOS dan ook een robot in, die voor elk van de 355 gemeenten in Nederland een artikel schrijft over de verkiezingsuitslagen. Het is voor het eerst dat in de Nederlandse journalistiek gebruik wordt gemaakt van de virtuele pen van een robot.

Sjabloon met logica
Journalisten en developers hebben samen een sjabloon ontwikkeld waarmee voor elke gemeente een tekst wordt opgesteld. Het sjabloon bevat 76 dynamische velden, die soms simpelweg ingevuld kunnen worden met bijvoorbeeld de naam van de gemeente, het percentage stemmen en de naam van de partij. Om herhalingen te voorkomen, werken we met synoniemen als ‘de liberalen’, ‘de christendemocraten’ en ‘de partij van Jesse Klaver’. De percentages stemmen worden vervolgens geïnterpreteerd met varianten op uitdrukkingen als ‘wonnen licht’ en ‘verloren fors stemmen’, afhankelijk van de grootte van het verschil met vier jaar geleden.

De meeste programmeertijd ging naar de uitzonderingen. Wat bijvoorbeeld als twee partijen hetzelfde percentage stemmen behalen, of zelfs hetzelfde aantal stemmen? Dit klinkt onwaarschijnlijk, maar is in principe mogelijk. Bij een gemeente als Schiermonnikoog, met in 2015 een opkomst van 422 stemgerechtigden, was het verschil tussen de grootste en de één na grootste partij slechts drie stemmen.

Het leek ons verder waardevol om te vertellen welke partij in de gemeente de grootste groei kende. Maar om daar de hele waarheid te vertellen, was het noodzakelijk om een onderscheid te maken tussen nieuwkomers en partijen die vorig jaar al op de kieslijst stonden. Dat bleek nog niet eenvoudig. Op Vlieland, met vier jaar geleden een opkomst van 402 kiezers, kan het namelijk ook zijn dat een partij toen geen stemmen had gekregen, waardoor ‘aantal stemmen in 2015: 0’ niet het juiste criterium is om de nieuwkomers te identificeren. Er was dus ook handmatig werk nodig om automatisch gegenereerde artikelen te maken.

Een voorbeeld van een artikel met verkiezingsuitslagen (met gesimuleerde data). De dynamische velden zijn gemarkeerd.

7.200 varianten van het artikel
Uiteindelijk zijn er per gemeente 7.200 varianten van het artikel mogelijk, enkelvoud vs. meervoud en variaties in lidwoorden niet meegerekend. Het is goed mogelijk dat er alsnog zaken over het hoofd zijn gezien. Gebruikers van de robot-tool kunnen een bericht sturen naar noslab@nos.nl om opvallende zaken te melden, zodat we daar weer van kunnen leren. Alle bevindingen en resultaten worden binnenkort gedeeld.

Andere mogelijkheden met data
Robotjournalistiek leent zich goed voor artikelen die zich baseren op grote hoeveelheden data met dezelfde structuur, die snel opgeleverd moeten worden. Daarom kijkt het NOS Lab ook naar andere mogelijkheden met data, zodat journalisten meer tijd kunnen besteden aan werk dat niet geautomatiseerd kan worden. Nieuws herkennen, maken en duiden blijft altijd mensenwerk.

De tool met artikelen over de verkiezingsuitslagen van elke gemeente is hier te vinden.